Το ξημέρωμα της Αθήνας από τον ξενικό ζυγό

Μυθιστόρημα του 1988 

από τις εκδόσεις "Αστήρ"

     Και τώρα έτοιμοι για τη Μεγάλη Μέρα! Στις 11 Οκτωβρίου το απογευματάκι, σταθήκαμε λίγο στην Πλατεία Αγάμων, στην πλατεία μας. Κόσμος μαζεμένος πολύς, σιωπηλός. Γερμανοί περνούσαν, στρατός Γερμανικός. Μα δε θύμιζαν πια τον βαρύ, ατσάλινο στρατό τους. Κεφάλια σκυφτά, πρόσωπα βλοσυρά, περνούσαν και ήταν ασύντακτοι, ξεπεσμένοι.

     -Σα νεοσύλλεκτοι! λέει η Ξένη και γελάμε κρυφά.

Προσοχή, κρατούνε όπλα ακόμη. Πολλοί πλήρωσαν με τη ζωή τους τον ενθουσιασμό τους, ίσα – ίσα τις τελευταίες ώρες. Έτσι, τελείως αναίτια, αρπάζουν απ’ το πλήθος απ’ τους περαστικούς, και σκοτώνουν…

Υπόκωφοι κρότοι ακούγονται.

     -Τινάζουν αποθήκες, σταθμούς, χτίρια που χρησιμοποιούσαν. Ό,τι κακό μπορούν θα το κάνουν ως την τελευταία στιγμή! λέει κάποιος σιγά. Φεύγουν, φεύγουν, αυτό μονάχα μετράει τώρα!

Μαζευτήκαμε νωρίς στο σπίτι. Πουθενά ησυχία. Ύπνος άφαντος! Το καλό μου το τετράδιο! Δύο σελίδες μένουν μόνον. Κάθομαι στο γραφειάκι κι απόψε. Και γράφω, γράφω, γιατί ξεχειλίζω!

Πατρίδα μου γλυκιά!

Ο ήλιος πάλι

ανάτειλε για σένα. Ευλογημένος!

Σάλπιγγας ήχος ακριβός κι ονειρεμένος

σαλπίζει το: ΕΛΛΑΣ ΑΝΕΣΤΗ! ΘΑΛΛΕΙ!

Πατρίδα μου γλυκιά, Γαλάζια χώρα

μ’ αίμα τα θέμελά σου έχουν ποτίσει!

Τι νιάτα τα παιδιά σου έχουν σκορπίσει!

Μα είναι τρανό! είν’ άφταστο το ΤΩΡΑ!

   Ναι, σερ Ουϊλσων. Ήταν πολλή η σκοτεινιά, λίγο πριν σκάσει μύτη η αυγούλα! Μα δε θα μπορούσε να γίνει αλλιώς! Θα ξημέρωνε! Πάντα υπάρχει μια φωτεινή μέρα για την Ελλάδα μας ύστερα απ’ την καταχνιά! Και την πρόσκαιρη νύχτα!

     Απ’ τον ξένο σταθμό μάθαμε, πως το Διοικητή τον Άγγλο στην Ελλάδα, τον λένε Σκόμπυ. Έλα, Σκόμπυ, ελάτε σύμμαχοί μας, δεν την μπορούμε άλλο την προσμονή!

Χτυπάνε καμπάνες ή τις ονειρεύομαι! Είναι πάλι Οκτώβρης, είναι πρωί, είναι 12 Οκτωβρίου. Δε μας κρατά το κρεβάτι, δε μας χωρά το σπίτι, δε μας χωρά η πόλη, ο κόσμος ολάκαιρος δε μας χωρά! Να μπορούσαμε να πετάξουμε, ναι, να πετάξουμε, γύρω – γύρω απ’ τη Γη, να τη χαρούμε έτσι λεύτερη, νεογέννητη, μια καταγάλανη κρυστάλλινη σφαίρα!

     Βγαίνουμε, ξεχυνόμαστε μες στους δρόμους. Ως και η γιαγιά κούτσα – κούτσα με το μπαστούνι, στήθηκε χαμογελαστή στο κατώφλι.

Ναι, χτυπάνε οι καμπάνες. Οι τοίχοι δε μιλάνε σήμερα, μείναν εκστατικοί να κοιτάνε τις γαλάζιες σημαίες που κρέμονταν από παντού.

(Απόσπασμα από το βραβευμένο βιβλίο μου «ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΧΝΙΑΣ» με εξώφυλλο και εσώφυλλο από τον αγαπητό μου φίλο Παναγιώτη Τέτση).

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΕΤΣΗΣ

Για τον εκλεκτό καλλιτέχνη και αγαπημένο φίλο μου Παναγιώτη Τέτση, ένα μικρό κριτικό σημείωμα για την τελευταία του έκθεση με θέματα Ύδρας, το οποίο δημοσιεύτηκε και στο τεύχος 54 του περιοδικού Μανδραγόρας τον Απρίλιο 2016.

«Κρατώ τα λευκώματα του εκλεκτού – Ανθρώπου – Καλλιτέχνη – Δαμαστή του χρωστήρα Π. Τέτση πάνω μου. Τα ξεφυλλίζω. Μια ορχήστρα χρωμάτων με χιλιάδες χρωματιστές εναλλαγές – από το αγαπημένο του κυρίαρχο μαύρο, του ήλιου το χρυσαφί - «επιμένω να ζωγραφίζω». Με τη σιγουριά του πύρινου ήλιου γραμμένη πάνω από την υπογραφή του καλλιτέχνη. Κι η υδάτινη Αλήθεια της θάλασσας του ν’ αναβλύζει μ’ ένα γαλάζιο σε όλες τις υποδιαιρέσεις και τις αυξομειώσεις, όχι, δεν μπορεί να λείπει καμία, ούτε η παραμικρή υποσημείωση θαλασσινής σταγόνας με το δικό της χρωματικό αποτύπωμα από την απεραντοσύνη τους στο έργο του Π. Τέτση.

Ο αγαπημένος φίλος και κορυφαίος ζωγράφος έφυγε στις 5 Μαρτίου νικημένος, όπως όλα τα όντα, από την επίγεια Μοίρα. Κερδίζοντας την ανθρώπινη αθανασία για τ’ ανθρώπινα μέτρα. Δόξασε και απαθανάτισε ό,τι πέρασε από την «σοφία των μεγάλων χεριών του». Τα βλέπω δεμένα, να στοχάζονται έτσι καθώς το βλέμμα από το σκυμμένο κεφάλι του καλλιτέχνη τα αντικρίζει, κάποια θλίψη στην έκφραση, πόσο ακόμα θα μπορούν ίσως σκέφτεται - για πόσα ακόμα θα μιλήσουν σε αυτήν την πανανθρώπινη γλώσσα τους. Τι θα χαρίσει ακόμα στην Ελλάδα μας και διαμέσου αυτής σε όλο τον κόσμο.

Είναι για μένα σε αναλογία ένας Γεώργιος Παπανικολάου (Επιστήμη), ένας Μότσαρτ (Μουσική), ένας Ελύτης - υμνητής του Αιγαίου (Ποίηση) και πάνω απ’ όλα ένας μοναδικός Άνθρωπος. Η «Λαϊκή Αγορά» του ένα επίγειο δοξαστικό στην καθημερινότητά μας. Θα συγκεντρώσει πάνω της στην απέραντη αίθουσα που καταλαμβάνει στο μουσείο Αλέξανδρου Σούτζου  για πάντα ατελείωτες ανθρώπινες θαυμαστικές ματιές. Δεν είμαι εγώ ικανή να μιλήσω περισσότερο για αυτά που μίλησαν πολλοί ειδικοί στα θέματα της Τέχνης του. Εγώ κρατώ τη θλίψη στην καρδιά μου για την απώλειά του και το ανθρώπινο καμάρι μου, γιατί δύο βιβλία μου έχουν εξώφυλλο φιλοτεχνημένο από το δικό του χέρι, που το θεωρώ υπέρτατη τιμή για εμένα. Ας είναι ένα προσκέφαλο γαλήνης το χώμα της Ύδρας που θα τον αγκαλιάζει για πάντα.»

Τούλα Μπούτου

Το τελευταίο γράμμα του Παναγιώτη Τέτση για την Τούλα Μπούτου

Επιλέγω μερικά σημεία από την επιστολή του αγαπημένου μου φίλου Π. Τέτση. Ήταν για μένα ένα θείο δώρο το να λάβω ένα γράμμα από τον εκλεκτό και μοναδικό στο είδος του καλλιτέχνη ζωγράφου, τον ‘μαέστρο των χρωμάτων’, λίγες μέρες πριν από την εκδημία του και μάλιστα χειρόγραφο.

«Χτες μόλις ήρθε ο φάκελος και τον άνοιξα, επέπεσα στην ανάγνωση. Ανυπομονούσα να διαβάσω την πορεία των έργων. Έχετε γράψει έργα του αστικού θεάτρου. Οι δύο άνθρωποι στο ‘Τελευταίο Τρένο’ έχουν διαφορετικά προβλήματα. Άλλα η κοπέλα άλλα ο Άλκης και εκεί επάνω υφαίνετε έναν καμβά που ο ένας περνάει στον άλλον τα συναισθήματα και τη ζωή  του. Ο μέλλον αυτόχειρ συνεχώς απογοητευμένος, γίνεται κάποιες στιγμές λίγο ψευτοαισιόδοξος για να ενισχύσει την κοπέλα. Το ίδιο και αυτή. Δηλαδή παίζεται ένα γαϊτανάκι, μία στον έναν μία στην άλλη ένα παιχνίδι διαξιφισμών.

Βρήκα ότι ο χειρισμός ήταν επιδέξιος που σε κράτησε σε περιέργεια περί της ολοκλήρωσης του δραματικο-τραγικού παιχνιδιού. Και να ο απομηχανής-Θεός. Η κλέφτρα!

Το έργο πετυχημένο!

Το ‘Μυστικό Μονοπάτι’ εξαίσιο έργο, δραματικό με αναπάντεχο τέλος.

Η δομή και στα δύο έργα είναι αυτή ενός maître και θα έπρεπε να έχουν μεγάλη επιτυχία. Οι ηθοποιοί όλοι πολύ καλοί.» 

Το γράμμα του φίλου μου τελειώνει και με άλλες πληροφορίες, που αφορούν δημοσιεύσεις για τον κουνιάδο μου Γρηγόρη Λαμπράκη. 

Κι εγώ διπλώνω το γράμμα ευλαβικά και το κρατώ κοντά μου.

Αυτά για μένα έχουν την αξία μιας υπέρτατης κριτικής από έναν άνθρωπο του πνεύματος και θα είναι για μένα μια ιερή παρακαταθήκη. Θα προσφεύγω πάντα σ’ αυτή και στην ενατένιση των δυο εξωφύλλων σε βιβλία μου, όπως ‘Στα χρόνια της καταχνιάς και ‘Ένας άλλος καθρέφτης’, που με έχει τιμήσει με αυτά ο ίδιος ο καλλιτέχνης.

Τούλα Μπούτου

Παναγιώτης Τέτσης

Κρατώ τα λευκώματα του εκλεκτού – Ανθρώπου – Καλλιτέχνη – Δαμαστή του χρωστήρα Π. Τέτση πάνω μου. Τα ξεφυλλίζω. Μια ορχήστρα χρωμάτων με χιλιάδες χρωματιστές εναλλαγές – από το αγαπημένο του κυρίαρχο μαύρο, του ήλιου το χρυσαφί - «επιμένω να ζωγραφίζω”. Mε τη σιγουριά του πύρινου ήλιου γραμμένη πάνω από την υπογραφή του καλλιτέχνη. Κι η υδάτινη Αλήθεια της θάλασσας του ν’ αναβλύζει μ’ ένα γαλάζιο σε όλες τις υποδιαιρέσεις και τις αυξομειώσεις, όχι, δεν μπορεί να λείπει καμία, ούτε η παραμικρή υποσημείωση θαλασσινής σταγόνας με το δικό της χρωματικό αποτύπωμα από την απεραντοσύνη τους στο έργο του Π. Τέτση.
Ο αγαπημένος φίλος και κορυφαίος ζωγράφος έφυγε στις 5 Μαρτίου νικημένος όπως όλα τα όντα από την επίγεια Μοίρα. Κερδίζοντας την ανθρώπινη αθανασία για τ’ ανθρώπινα μέτρα. Δόξασε και απαθανάτισε ότι πέρασε από την «σοφία των μεγάλων χεριών του». Τα βλέπω δεμένα , να στοχάζονται έτσι καθώς το βλέμμα από το σκυμμένο κεφάλι του καλλιτέχνη τα αντικρίζει, κάποια θλίψη στην έκφραση, πόσο ακόμα θα μπορούν ίσως σκέφτεται _ για πόσα ακόμα θα μιλήσουν σε αυτήν την πανανθρώπινη γλώσσα τους. Τι θα χαρίσει ακόμα στην Ελλάδα μας και διαμέσου αυτής σε όλο τον κόσμο.

• Τέτσης Παναγιώτης (1925 )
• Λαϊκή αγορά, 1979 - 1982
• Λάδι σε μουσαμά , 249 x 405 εκ.

Είναι για μένα σε αναλογία ένας Γεώργιος Παπανικολάου (Επιστήμη), ένας Μότσαρτ (Μουσική), ένας Ελύτης - υμνητής του Αιγαίου (Ποίηση) και πάνω απ’ όλα ένας μοναδικός Άνθρωπος. Η «Λαϊκή Αγορά» του ένα επίγειο δοξαστικό στην καθημερινότητά μας. Θα συγκεντρώσει πάνω της στην απέραντη αίθουσα που καταλαμβάνει στο μουσείο Αλέξανδρου Σούτζου  για πάντα ατελείωτες ανθρώπινες θαυμαστικές ματιές. Δεν είμαι εγώ ικανή να μιλήσω περισσότερο για αυτά που μίλησαν πολλοί ειδικοί για θέματα της Τέχνης του. Εγώ κρατώ την θλίψη στην καρδιά μου για την απώλειά του και το ανθρώπινο καμάρι μου γιατί δύο βιβλία μου έχουν εξώφυλλο φιλοτεχνημένο από το δικό του χέρι που το θεωρώ υπέρτατη τιμή για εμένα. Ας είναι ένα προσκέφαλο γαλήνης το χώμα της Ύδρας που θα τον αγκαλιάζει για πάντα.

Τούλα Μπούτου

«Παναγιώτης Τέτσης - Παίζοντας με τα χρώματα»

«Παναγιώτης Τέτσης - Παίζοντας με τα χρώματα»

Μια ξεχωριστή βραδιά στην Ελληνική Ταινιοθήκη

Σ

τις 5 Μαΐου στην αίθουσα της Ιεράς Οδού 48, ο κ. Ι. Βαμβακάς – σκηνοθέτης, παραγωγός (έχει ασχοληθεί με έργο Μυταρά παλαιότερα) – παρουσίασε την ταινία (την οποία ολοκλήρωσε μετά από 6 χρόνια) που αφορά τη ζωή, το έργο, την προσωπικότητα του ξέχωρου ανθρώπου και καλλιτέχνη Π. Τέτση.

Για το έργο – χορηγός η Εθνική Τράπεζα – έχει ήδη αναφερθεί στην Καθημερινή η κα Μπίστικα διεξοδικά με την άφθαστη πένα της. Εγώ, σαν μια τυχερή απλώς παριστάμενη, θα εκφράσω λιτά και σύντομα κάποιον από τον ενθουσιασμό και το αισθητικό άγγιγμα που αισθάνθηκα, όπως πιστεύω πως θα συνέβη και στους άλλους καλεσμένους της πρεμιέρας. Παρόντες πολλοί εκλεκτοί των Γραμμάτων, Ακαδημαϊκοί, λογοτέχνες (διέκρινα την αγαπημένη ποιήτρια Κική Δημουλά) δημοσιογράφοι, ζωγράφοι και νέα παιδιά που ευελπιστούν και βαδίζουν για να κατακτήσουν τον κόσμο που ονειρεύονται. Της Τέχνης τον κόσμο και που πολλά από αυτά κατέχουν τις φυσικές προϋποθέσεις για να τα καταφέρουν. Τους το ευχόμαστε.

Η ταινία ξεκίνησε με το ντοκιμαντέρ της Ιστορικού Τέχνης κας Λίμπερτυ (Λέτι) Πολύζου. Που ακολουθεί σε κάθε βήμα το δημιουργό και μας χαρίζει τους ζωντανούς συναρπαστικούς στην απλότητα, την αλήθεια και την ομορφιά διαλόγους τους.

Η κα Λαμπράκη – Πλάκα, μέσα στις ομιλίες που προηγήθηκαν, μίλησε με τόση θέρμη για τον ζωγράφο του «ελληνικού φωτός», το δομικό κολορίστα, που ξέρει να πολλαπλασιάζει τη δύναμη των αισθήσεων. Που αφήνει να μαντεύεται και να ξεχύνεται το φως και μέσα από έργα πλασμένα από άσπρο και μαύρο. Γιατί παντού ελλοχεύει το κόκκινο.

Γνωρίσαμε τον καλλιτέχνη σαν παιδί που ήδη το Χρώμα ζωντάνευε μέσα στα παιδικά του χέρια. Που ξεχνούσε τα παιδικά παιχνίδια, τη μπάλα για να αποτυπώσει σε τοίχους αντικείμενα, οτιδήποτε άλλο, το όποιο χρωματικό υλικό είχε μαλάξει μέσα στις χούφτες του. Κι ύστερα ο χείμαρρος των χρωμάτων χωρίς χαραμάδας κενό ανάμεσά τους το ένα να σβήνει και να ξαναγεννιέται από τη θαμπωτική επαφή του άλλου. Την ερμηνεία της κάθε χρωματικής αδιόρατης απόχρωσης. Εκείνη η τεράστια σε φιγούρες και χρωματική πανδαισία «Λαϊκή Αγορά» (δωρισμένη από τον καλλιτέχνη στην Εθνική Πινακοθήκη) – κορυφαίο έργο ζωγραφικό για την Ελλάδα αλλά και για άλλες χώρες, όπως ανέφερε η κ. Πλάκα. «Μαγεία» είναι η λέξη που γεννιέται στο νου και λατρευτική αφιέρωση στο Φως, που μας ενέπνευσε αυτή η τόσο σοφή, σε ανέλιξη, σε απόδοση λεπτομερειών σε Αλήθεια, ταινία του κ. Βαμβακά. Και τον συγχαίρουμε και τον ευχαριστούμε γι αυτό. Όσο για τον Άνθρωπο Παναγιώτη Τέτση, είναι παγκοίνως γνωστό πως είναι η προσωποποίηση της Ευγένειας, της καλοσύνης, της απλότητας, της συναδελφοσύνης, της υπευθυνότητας του Δασκάλου.

Ήταν μια ευλογημένη απόδραση αυτή η βραδιά του Φωτός και της αισιοδοξίας που γεννά η φλόγα του, από τα σημερινά μας θλιβερά κι ασήκωτα. Κι εγώ λατρεύω ιδιαίτερα τα 2 βιβλία μου που τόσο απλόχερα διαθέτουν το καθένα από ένα εξώφυλλα Π. Τέτση.

Συνεχίζεται η προβολή του έργου από την Ταινιοθήκη της Ελλάδος.